Sos levántase sobre un outeiro dende o cal, séculos atrás, se vixiaba a veciña Navarra, sumida nunha guerra civil durante o século XV. A súa fama vénlle por ser a vila onde naceu Fernando o Católico, o último rei da Coroa de Aragón, antes da súa unión co Reino de Castela. Este nacemento foi froito dos complots da alta política e é digno de protagonizar un serial: o seu pai, Xoán II de Aragón, disputábase o trono de Navarra co seu fillo Carlos, Príncipe de Viana, froito do seu primeiro matrimonio con Blanca de Navarra. Por iso, a nai do futuro Rei Católico, Juana Enríquez, preferiu ter o seu fillo en lugar seguro, en Aragón, e elixiu Sos, onde vivía a familia nobre dos Sada, leais ao monarca. 

Un paseo pola historia. 

A muralla e as súas sete entradas á vila mantéñense ao completo. Antes de internarnos a descubrir o patrimonio de Sos, merece a pena observar dende a estrada a panorámica do belo conxunto arquitectónico. Unha vez na poboación, o percorrido pode comezar pola Porta de Zaragoza, de onde parte a rúa principal ou de Fernando o Católico. Hai que pasear sen présas para poder observar as casas grandes e os seus detalles góticos e renacentistas. No camiño encontramos o Palacio Español de Niño, que acollerá un futuro pazo de congresos. Ao lado temos o Palacio de Sada, casa onde naceu o rei e que agora alberga un centro de interpretación dedicado a Fernando o Católico. Este centro organiza visitas guiadas polo municipio e o seu horario é de mércores a venres de 10 a 14 h e de 16 a 19 h, pero en verán abre todos os días. É necesario reservar con antelación. Antes de chegar ao castelo que coroa a vila, encóntrase a lonxa medieval. Parte do seu chan provén do antigo cárcere de Sos e nel poden verse inscricións feitas polos presos durante a Guerra Civil e a posguerra. 

Os restos da fortaleza. 

Finalmente chegamos ao conxunto formado polo castelo e a igrexa de San Esteban. Está situado nun dos dous promontorios da vila, chamado Peña Feliciana. Do castelo só poden verse o exterior e a torre da homenaxe, pois o edificio está en ruínas. Na igrexa de San Esteban, que é a principal da vila, encóntrase a pía onde foi bautizado Fernando o Católico. No seu interior, tamén podemos visitar o museo de arte sacra, que alberga tesouros artísticos como lenzos barrocos, talles góticos e numerosas pezas de ourivaría. Xa fóra do recinto amurallado se encontra o mosteiro de Valentuñana, erixido tras unha aparición da Virxe María, de quen conserva un talla que data do século XIII. 

Música entre ameas. 

Unha vez ao ano, Sos consegue xuntar o seu espectacular patrimonio coa boa música. Faino co festival Luna Lunera, que se celebra cada verán e ten como escenario privilexiado a praza da Lonja. O festival atrae os músicos de máis renome tanto da escena española coma da internacional. Nas antigas edicións actuaron, entre outros, Paco de Lucía, Eli “Paperboy” Reed, Elvis Costello ou Jorge Drexler. 

Suxestións gastronómicas. 

Na mesma rúa de Fernando o Católico encontramos o restaurante La cocina del Principal. Situado nunha casa do século XV e de ambiente acolledor, serve os pratos tradicionais da zona, como o año leitón, con acompañamento de jazz. Outra opción, dada a proximidade con Navarra, é achegarse á localidade de Javier, a uns 14 quilómetros, onde se encontra o Hotel Xabier. A súa cociña baséase en produtos de tempada, tratados con mimo.